We gebruiken het woord ‘illegaal’ vaker dan we willen toegeven. In het nieuws, op websites en vooral in de politiek. Maar daarom in het ook goed om er eens bij stil te staan wat dat woord eigenlijk zegt. Of beter: wat het niet zegt.
‘Illegaal’ is geen beschrijving van iemands leven. Het is geen verhaal maar een status, een stempel en een grens. Die grenzen zijn er niet alleen om te beschermen maar ook om buiten te sluiten. Want wie geen papieren heeft die telt niet mee. Zonder papieren krijg je geen plaats aan tafel, geen stem in het gesprek en geen naam in het verhaal. Niet alleen geen ontvangst maar alleen afwijzing. En tenslotte onzichtbaarheid. En willen we dat?
Echte gastvrijheid begint niet bij regels. Gastvrijheid begint op het moment dat je iemand ontvangt zonder voorwaarden en checklist. Zonder te weten of het in ‘je systeem’ past. Gastvrijheid vraagt geen naam, geen bewijs en uitleg. Het moeilijke is dat gastvrijheid aandacht, openheid en bereidheid verlangt.
Gastvrijheid zegt immers: “Je bent welkom. Niet omdat ik weet wie je bent, maar omdat jij er bent.” En dat klinkt eenvoudig, maar is oh zo moeilijk. Want we zijn nu gewend geraakt aan controle. Aan duidelijkheid en aan systemen waarin iedereen een plek krijgt zolang hij zich maar aanpast. Je bent immers alleen welkom op onze voorwaarden.
Derrida beschrijft gastvrijheid als een radicaal gebaar. Waar tolerantie vaak gepaard gaan met voorwaarden "ik tolereer jou zolang je mijn taal spreekt en mijn wereld niet verstoort" daar werkt gastvrijheid anders. Echte gastvrijheid stelt geen eisen.
Ze vraagt niet om aanpassing of herkenning. Ze verwelkomt de ander in zijn verschil, op mijn grond, zonder voorwaarden of garanties. Niet omdat het gemakkelijk is. Maar omdat het menselijk is.
We hebben tolerantie jarenlang gepresenteerd als dé manier om met verschil om te gaan (Ilse Geerinck, 2021). Maar tolerantie zegt eigenlijk: "Ik verdraag jou, zolang jij mij niet hindert." Echte gastvrijheid zegt iets radicaals anders: "Je bent welkom. Ook als ik niet weet wie je bent. Ook als jouw komst alles verandert."
En misschien hoeven we niet te wachten tot systemen veranderen. Misschien begint het in de school waar een leerling zonder papieren toch gezien wordt. Aan de keukentafel waar iemand mag blijven eten, zonder uitleg. In een wachtruimte waar we even zwijgen, en écht elkaar zien. Niet omdat het veilig is maar omdat dan onze menselijkheid spreekt.
Illegaal is geen identiteit. Het is een label dat ons blind maakt voor het verhaal erachter de persoon. Wie gastvrijheid serieus neemt, kijkt verder dan status, dan herkomst, dan taal. En opent gewoon de deur.
Gewoon omdat daar iemand staat. En er staan zou gewoon genoeg moeten zijn.